Warandeberg - Patrimonium

Overzicht

    Patrimonium

    BEHOUD VAN PATRIMONIUM EN HERGEBRUIK VAN MATERIALEN

    Duurzaamheid is een containerbegrip dat vele ladingen dekt, ook in het geval van het project Montagne du Parc | Warandeberg, onze nieuwe hoofdzetel. In deze nieuwsbrief zoomen we in op de ontmanteling en afbraak en daarmee ook op de cruciale vraag ‘hoe gaan we om met het patrimonium’.

    Centraal staat het valoriseren en het niet laten verloren gaan van het waardevolle erfgoed van het gebouw Warandeberg. Daarnaast gaat het ook over het traceerbaar verspreiden van kwa- litatieve interieurelementen en materialen, met het oog op een kwaliteitsvolle recuperatie.

    Warandeberg - Patrimonium Warandeberg - Patrimonium

    DE ERFENIS VAN WABBES EN GEVERS

    In de jaren ’60 heeft de Generale Bank bij de inrich- ting van haar maatschappelijke zetel een beroep gedaan op twee bekende Belgische ontwerpers ontwerpers. Jules Wabbes (Brussel, 1919-1974) ontwierp de grote inkomhallen, de lokettenzaal, de kofferzaal en de twee directieverdiepingen. Het werd zijn laatste groot project.

    Zijn tijdgenoot Christophe Gevers (Antwerpen, 1928-2007) kreeg de opdracht om het bedrijfsrestaurant in te richten.
    In Wabbes‘ ontwerpen overheerst de strakke, zuivere lijn. Om aan de degelijkheid van de bank uitstraling te geven, koos hij voor edele maar sobere materialen zoals Italiaans graniet voor vloer en muurbekleding, en brons en messing voor deurklinken en omkaderingen: een scala aan mooie materialen en uit gepuurde vormen, bedoeld om lang mee te gaan.

    De kofferzaal is een totaalconcept. De ruwe granietwanden contrasteren met het gladde schubbenplafond in verguld aluminium, dat zich weerspiegelt in de gepolierde granietvloer. Ook lichtarmaturen, meubilair en accessoires, zoals bureaulampen, kapstokken en asbakken, werden door hem ontworpen. Het resultaat is een tijdloze en monumentale ruimte: ze lijkt wel als heiligdom bedoeld. De kofferzaal wordt integraal bewaard en door het nieuwe gebouw ontsloten.

    Het driesterrenrestaurant van Christophe Gevers bestaat uit een vestiaire, vijf restaurantzones, een staand en zittend cafetaria, een salon. Vloer, pla- fond en meubilair vormen een coherent geheel. Een kopshouten vloerbekleding en lange V-vormige plafondelementen in lichte eik zorgen voor warme accenten. Ruimtelijke structuren in bamboe en sculpturen in staal en natuursteen verdelen de ruimte in kleinere eenheden. De vestiaire bestaat uit een bos van gestileerde stalen bomen.

    Warandeberg - Patrimonium Warandeberg - Patrimonium

    DUURZAAMHEID ALS UITGANGSPUNT

    Wat is de beste manier om met de waardevolle elementen uit het interieur om te gaan?

    Samen met de Cel Patrimonium van de stad Brussel, de Gewestelijke Dienst Monumen- ten & Landschappen en DOCOMOMO1 besluit BNP Paribas Fortis dat hergebruik de beste keu- ze is. Een museale opstelling of opslaan in een depot, doet dit patrimonium minder recht.
    Deze keuze past in de uitgesproken duurzame houding die BNP Paribas Fortis aanneemt in de opeenvolgende projectfasen: bij aanvang maakt het studiebureau SUM Projects een historische studie op zodat het nieuwe gebouw beter kan aansluiten op het verleden, het programma van eisen vraagt de ‘passief’-standaard en de ‘BREEAM Certificatie’ en op de werf ligt de focus op het beheer van materiaalstromen en een duurzame werforganisatie.

    Materiaalstromen

    Voor het beheer van evacuatie en hergebruik van materialen is een grondige analyse en een minu- tieuze opvolging nodig. Een duurzame houding binnen vier acties:

    1. Behoud en opwaardering van landschappelijke elementen

    Voor waardevolle landschappelijke elementen, zoals de cameliastruiken en de grote magno- liaboom op de binnenkoer, is met Leefmilieu Brussel (BIM) afgesproken ze te behouden en te herwaarderen. De camelia’s hebben intussen hun herbestemming gevonden in Brusselse par- ken, in Abbé Froidure en Tenboch (Elsene) en in het Jubelpark. De verplanting van de magnolia gebeurt in twee fasen: tijdens de winter van 2014 werden de worteltakken ingekort en volgende winter wordt hij verplant. Geen evidente uitda-
    3 ging voor de groendienst van het BIM.

    2. Traceerbaarheid van materialen

    In antwoord op de bezorgdheid van de bank om de te recupereren interieurinrichtingen en materialen traceerbaar te verspreiden, stelde DOCOMOMO het ontwerperscollectief Rotor2 als unieke partner voor. Rotor helpt de bank op een oordeelkundige en professionele manier de inte- rieurelementen zorgvuldig te demonteren, maar vooral nieuwe interessante bestemmingen en part- ners te vinden zodat de materialen van het oude gebouw Warandeberg een tweede leven krijgen.

    Samen met Rotor stippelden we een methodo- logie uit. De potentieel interessante interieu- relementen en materialen werden aangeduid, opgemeten en geïnventariseerd binnen verschil- lende materiaalloten. Aan zwart graniet is er bij- voorbeeld 2000 vierkante meter, aan wit graniet 1650 vierkante meter. Plafondroosters in jaren 70 stijl bestrijken alles samen ongeveer 6000 vier- kante meter. Alles kan de bank natuurlijk niet bewaren. In eerst instantie hebben we gekeken om deze materialen in andere bankprojecten te verwerken. Vervolgens hebben we met Rotor een overeenkomst gemaakt: de bank ‘doneert’ de materialen in ruil voor zorgvuldige demontage en het zoeken naar interessante herbestemmingen volgens een afgesproken plan van aanpak.

    De meubels van Wabbes blijven uiteraard eigendom van de bank; ze zijn ook opgenomen in de ‘Art Collection’ van de bank. Voor de beeldbepa- lende elementen (plafondrasters, deurgehelen) en de accessoires (deurklinken, pictogrammen) werd een soort van DNA-kaart opgemaakt. Rotor heeft deze elementen met zorg ontmanteld, inge- pakt en voor de bank gestockeerd zodat studie, reconstructie en zelfs reproductie mogelijk blijven in de toekomst.

    Voor de vaste interieurelementen gebeurt de zoektocht naar herbestemming in drie stappen: in eerste instantie wordt er gezocht naar een herbestemming in het kader van publieke en/of culturele projecten in België. Zo hebben Wab- bes’ vergulde plafondrasters een tweede leven gekregen in de nieuwe openbare bibliotheek van Sint Pieters Woluwe. In tweede instantie wordt contact opgenomen met Belgische publieke musea en collecties, die mogelijk geïnteres- seerd zijn om een aantal interieurelementen op te nemen in hun collectie. In derde instantie wor- den een aantal spelers uit het commerciële circuit geconsulteerd met prioriteit voor verzamelaars en galerieën. Een verkoop via het gespecialiseerde veilinghuis Cornette de Saint Cyr te Brussel is inmiddels opgestart.

    Zowel de ontwerpwaarde als de degelijkheid van het Gevers interieur maakt het haalbaar om ook hiervoor boeiende herbestemmingen te vin- den. We gebruiken dezelfde aanpak als voor Wabbes. Omdat het hier over een aanzienlijke hoeveelheid meubel- en inrichtingselementen gaat, is het geheel over twee loten verdeeld. Een eerste belangrijk lot is zorgvuldig gedemonteerd en gestockeerd in afwachting van een mogelijke recuperatie in het nieuwe project. Een tweede lot wordt via Rotor aangeboden aan derden. Zo is alvast het cappuccino-bar-geheel in het interieur van het Cultureel Centrum van Namen verwerkt.

    3. Een tweede leven voor kantoormeubilair

    Voor het gewone bureaumeubilair werd een interne door het personeel erg geapprecieerde - verkoop georganiseerd, waarvan de opbrengst integraal naar de kringloopwinkel Televil is gegaan.

    4. Recyclage van sloopafval

    In het kader van het beoogde ‘BREEAM’ certificaat werd een ‘waste management plan’ opgemaakt.
    Voor de aan de gang zijnde ontmantelingswer- ken vermeldt het aanbestedingslastenboek pre- cieze duurzaamheidsvoorschriften en zijn met de aannemer contractuele afspraken gemaakt in ver- band met evacuatie, sortering en hergebruik van de sloopmaterialen. Zo verbindt de aannemer er zich toe materialen te hergebruiken, te recycleren of te verbranden voor energiewinning.
    Voor de eigenlijke sloopwerken zal het beheer van de evacuatie en hergebruik onderwerp uitmaken van een doorgedreven analyse. Het IBAM (Innova- tive Building Assessment & Management) - die ons in deze duurzame houding ondersteunt - maakte al een volledige inventaris op van het sloopafval en een overzicht van recyclagemogelijkheden.

     

    Warandeberg - Patrimonium Warandeberg - Patrimonium